Sztuka radzenia sobie ze stresem: czy można wzmocnić swoją odporność?

Współczesny człowiek żyje w permanentnym stresie, często nie zdając sobie sprawy z zagrożenia dla ciała i ducha. Lekarze biją na alarm: zaburzenia i choroby psychiczne szerzą się w zatrważającym tempie i powodują fizyczne, psychiczne i emocjonalne wypalenie. Nerwica, depresja, syndrom Burnout to rozpacz i brak nadziei, psychiczna pustka, i w konsekwencji utrata sensu życia. Moim zdaniem problem leży w tym, że bardzo wielu ludzi nie potrafi lub nie chce pociągnąć w porę za hamulec bezpieczeństwa. Liczą na cud i brnął coraz głębiej w szaleństwo.

Przyczyn tego stanu rzeczy jest wiele, ale najważniejsze z nich to trudności w godzeniu życia zawodowego z rodzinnym i niepewność finansowa. Istotnym czynnikiem stresogennym jest także postępująca cyfryzacja oraz zmiany zachodzące w świecie pracy. Szczególnie młodzi ludzie odczuwają dodatkową presję społeczną wynikającą z ciągłego porównywania się w mediach społecznościowych. Jednocześnie tak ważne wsparcie i pomoc, które kiedyś były powszechne, na przykład ze strony rodziców i krewnych, stały się rzadsze. Stres potęgują również niestabilna sytuacja na rynku pracy i rosnące koszty utrzymania. 

Czy można zwiększyć swoją odporność na stres?

Oczywiście! Kluczowym pojęciem jest tu tutaj odporność psychiczna. Termin ten oznacza nic innego jak wewnętrzną siłę. Chociaż podstawy odporności psychicznej często kształtują się w dzieciństwie, na przykład dzięki optymizmowi przekazywanemu przez rodziców, a część z nich jest wrodzona, możemy nad nią pracować przez całe życie. W czasach, gdy tempo życia jest coraz szybsze, a stres coraz większy, warto pamiętać, że czasem najprostsze rozwiązania mogą mieć największy pozytywny wpływ na nasze samopoczucie. Silne relacje międzyludzkie są kluczowe dla zdrowia psychicznego, a wspólne chwile bliskości pomagają nam poczuć się mniej samotnymi i bardziej zrozumianymi.

Jednym z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów na redukcję stresu i wzmocnienie odporności psychicznej jest przytulanie i głaskanie, które stosowane regularnie nie tylko wzmacniają więzi z bliskimi, ale także korzystnie wpływają na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne, pomagając radzić sobie ze stresem i budując trwałe relacje oparte na zaufaniu i bliskości. Podczas przytulania i głaskania organizm uwalnia ponadto oksytocynę – hormon przeciwstresowy i odpowiedzialny za tworzenie więzi. Jest to substancja chemiczna, która odgrywa kluczową rolę w budowaniu więzi emocjonalnych, zarówno między partnerami, jak i w relacjach rodzinnych czy społecznych. Oksytocyna działa przeciwstresowo, obniża poziom kortyzolu – hormonu stresu – dzięki czemu, czujemy się spokojniejsi i bardziej zrelaksowani. Dodatkowo wspomaga produkcję serotoniny i endorfin, co poprawia nastrój, wzmacnia poczucie bezpieczeństwa oraz łagodzi objawy stresu. Warto więc częściej sięgać po te drobne gesty, bo one mogą uczynić nasze życie spokojniejszym i pełniejszym.

Sztuczna inteligencja - suplement

Obawa przed sztuczną inteligencją często wynika z nieznajomości i lęku przed nieprzewidywalnymi skutkami nowych technologii. Choć budzi obawy, warto spojrzeć na nią z perspektywy historycznej. Poprzednie rewolucje technologiczne udowodniły, że ich długofalowe skutki były przeważnie pozytywne, prowadząc do rozwoju i dobrobytu.

Po pierwsze, industrializacja w XIX wieku, choć początkowo budziła obawy o utratę miejsc pracy czy pogorszenie warunków życia, ostatecznie doprowadziła do znacznego rozwoju produkcji, obniżenia kosztów i zwiększenia dostępności dóbr. To z kolei przyczyniło się do wzrostu standardu życia i rozwoju gospodarczego.

Po drugie, praca taśmowa na początku XX wieku, mimo że wymagała automatyzacji i zmiany struktury zatrudnienia, z czasem umożliwiła masową produkcję i obniżenie cen wielu produktów. Dzięki temu więcej ludzi mogło korzystać z nowoczesnych dóbr, co podnosiło poziom życia i sprzyjało rozwojowi społeczeństwa.

Po trzecie, digitalizacja lat 90. XX wieku, choć początkowo wywołała obawy o utratę prywatności czy zagrożenia dla rynku pracy, przyniosła ogromne korzyści w zakresie komunikacji, dostępu do wiedzy i rozwoju nowych branż. To wszystko przyczyniło się do globalnego wzrostu dobrobytu i ułatwiło życie milionom ludzi na całym świecie.

Podobnie jak wcześniejsze rewolucje technologiczne, sztuczna inteligencja ma potencjał przynieść ogromne korzyści. Historie industrializacji, automatyzacji i digitalizacji pokazują, że obawy często są przesadzone, a nowe technologie – odpowiednio zarządzane – służą rozwojowi i poprawie jakości życia.

Sztuczna inteligencja

Kolejna rewolucja, tym razem sztucznej inteligencji wystartowała z olbrzymią szybkością. Świat stanął u progu transformacyjnej ery, która do złudzenia przypomina rewolucję internetową z 1998 roku. Tak jak internet zmienił nasz świat od końca lat 90., tak sztuczna inteligencja redefiniuje sposób, w jaki prowadzi się działalność gospodarczą.

Sztuczna inteligencja to nie tylko kolejny postęp technologiczny, ale także siła wywołująca przełomowe zmiany w świecie biznesu i społeczeństwie, a droga do jej wdrożenia wykracza poza samo wprowadzenie najnowocześniejszych technologii. Chodzi o zrozumienie celu tej zmiany i znalezienie optymalnej drogi do jej osiągnięcia – zawsze z człowiekiem w centrum uwagi. Podobnie jak wcześniej internet i cyfryzacja, sztuczna inteligencja stanowi dla wszystkich bez wyjątku przedsiębiorstw punkt zwrotny: albo się dostosują, albo ryzykują, że zostaną wyparci z rynku.

Czy należy się obawiać sztucznej inteligencji? Czy powinniśmy odczuwać obawę wobec tej technologii, czy też traktować ją jako narzędzie, które może przynieść korzyści?

Pierwszym powodem do niepokoju jest możliwość utraty kontroli. Pomimo że obecnie systemy sztucznej inteligencji działają według wyznaczonych algorytmów, w przyszłości może dojść do sytuacji, w której będą one podejmować decyzje niezrozumiałe dla ludzi lub niezgodne z naszymi wartościami. Tzw. problem „kontroli” jest jednym z głównych wyzwań w dziedzinie rozwoju sztucznej inteligencji. Kolejnym argumentem jest zagrożenie dla rynku pracy. Automatyzacja i robotyzacja mogą doprowadzić do masowych zwolnień w niektórych branżach, szczególnie tych, które opierają się na powtarzalnych czynnościach. To z kolei może powodować wzrost nierówności społecznych i destabilizację gospodarki. Ponadto istnieje ryzyko wykorzystania sztucznej inteligencji do celów nieetycznych, np. do tworzenia zaawansowanych systemów nadzoru, dezinformacji czy autonomicznych broni. Takie zastosowania mogą stanowić zagrożenie dla prywatności, wolności osobistych i bezpieczeństwa globalnego.

Z drugiej strony, sztuczna inteligencja ma potencjał, by znacząco poprawić jakość naszego życia. Może wspierać w diagnostyce medycznej, przyspieszać badania naukowe, ułatwiać komunikację czy usprawniać codzienne czynności. Odpowiednie regulacje i etyczne standardy mogą zminimalizować ryzyko nadużyć. Ponadto historia technologii pokazała, że ludzkość potrafi adaptować się do nowych narzędzi i wyzwań. Wprowadzenie sztucznej inteligencji wymaga odpowiedzialnego podejścia, edukacji i dialogu społecznego, a nie panicznej reakcji. Dobrze zarządzana sztuczna inteligencja może wspierać rozwój i innowacje, przyczyniając się do rozwiązywania globalnych problemów, takich jak zmiany klimatyczne, głód czy choroby.

Sztuczna inteligencja budzi zarówno nadzieje, jak i obawy. Nie można zapominać, że technologia ta niesie ze sobą potencjał do pozytywnych zmian, ale jednocześnie wymaga odpowiedzialnego rozwoju i regulacji. Obawy są uzasadnione, lecz nie powinny prowadzić do paraliżu czy odrzucenia postępu. Kluczem jest wyważenie innowacji z etyką i bezpieczeństwem, aby sztuczna inteligencja służyła ludzkości, a nie jej zagrażała.

Wojna to brutalna rzeczywistość, w której konflikt staje się rutyną

W dzisiejszych czasach nie ma chyba dnia, w którym nie dochodziłoby do jakiegoś konfliktu zbrojnego gdzieś na świecie. Kolejne wojny wybuchają, a stare nigdy do końca nie wygasają. Przyczyn tych nieustających wojen, konfliktów i napięć jest wiele. Jedną z nich są bez wątpienia religie. Fundamentalizm religijny, nietolerancja i skrajne interpretacje świętych pism prowadzą do krwawych starć między wyznawcami różnych wierzeń. Wystarczy spojrzeć na Bliski Wschód, gdzie konflikty na tle religijnym toczą się od dziesięcioleci. Przykładów instrumentalnego traktowania wiary dla uzasadnienia działań wojennych nie brakuje - od wypraw krzyżowych, przez wojny religijne w Europie w XVI i XVII wieku, po współczesny terroryzm motywowany ideologiami religijnymi. 

Temat relacji między wojną a religią jest bardzo złożony i kontrowersyjny. Jednak twierdzenie, że tylko religie są winne wybuchu nowych konfliktów i wojen, byłoby daleko idącym uogólnieniem. Religie same w sobie nie są ani pokojowe, ani wojownicze. To raczej ludzie, wykorzystując religie do swoich celów, nadają jej agresywny charakter. Kluczową rolę odgrywa tutaj interpretacja i praktykowanie wiary przez konkretne osoby i grupy. Jeżeli religia staje się narzędziem w rękach tych, którzy chcą usprawiedliwiać przemoc i nienawiść, to przyczynia się ona do wybuchu nowych i eskalacji starych konfliktów.

Nie mniejszą rolę i odpowiedzialność za wybuchy wojen ponoszą również ambicje polityczne i ideologiczne liderów politycznych i przywódców państwowych. Dążenie do władzy za wszelką cenę, chęć narzucenia własnej wizji ustroju społeczno-politycznego, a także spory o granice i wpływy polityczne - to czynniki zaogniające sytuacje na arenie międzynarodowej. Bezwzględni politycy, nie bacząc na ludzkie cierpienia, niejednokrotnie podsycają nacjonalizm i nienawiść, by osiągnąć swoje cele. Wreszcie, nie można pominąć roli skrajnych ideologii, takich jak rasizm, szowinizm czy totalitaryzm. Ich zwolennicy gotowi są sięgnąć po przemoc zbrojną, by narzucić innym swoje poglądy. Historia XX wieku dostarczyła aż nadto przykładów, do czego mogą prowadzić takie ekstremistyczne przekonania. Pierwsza i druga wojna światowa, zimna wojna i wojna wietnamska - pokazują, że motywy niereligijne mogą być równie destrukcyjne, jak religijne. Narzucony przez państwo ateizm jest w równej mierze przyczyną cierpienia i śmierci milionów ludzi jak ideologia religijna.

Niestety, trwałe rozwiązania wszelkich konfliktów zbrojnych leżą nadal w sferze pobożnych życzeń. Dopóki nie uda się zwalczyć fundamentalizmu, ambicji politycznych i niebezpiecznych ideologii, dopóty nie będzie na świecie prawdziwego pokoju. Konieczna jest dalsza cierpliwa i wszechstronna praca na rzecz dialogu, tolerancji i kompromisu. Tylko w ten sposób można zmniejszyć liczbę wojen, konfliktów i przemocy na całym świecie. Wiele ruchów i organizacji religijnych angażuje się w działania na rzecz rozwiązywania konfliktów, budowania dialogu i promowania pokojowego współistnienia. Religie mogą zatem być równie dobrze pretekstem do wojny, jak i siłą sprawczą pokoju. 

Niemiecki Kościół ewangelicki w tarapatach

Coraz więcej osób w Niemczech odwraca się od Kościoła, liczba członków Kościoła stale spada, a liczba osób występujących z Kościoła nadal rośnie. Ten trudny do odwrócenia proces erozji Kościoła, dotyczy w równej mierze dwóch największych Kościołów w Niemczech, katolickiego i ewangelickiego. Oba kościoły borykają się od lat z wieloma kryzysami i tracą ogromną liczbę wiernych, przy czym w ostatnich latach Kościół katolicki odnotował większy spadek niż Kościół ewangelicki. Ludzie opuszczają Kościół głównie z powodu wielkiej utraty zaufania spowodowanej skandalami, brakiem znaczenia we współczesnym życiu codziennym oraz z powodów finansowych, w szczególności podatku kościelnego. Ponadto do odejść przyczynia się rosnąca sekularyzacja oraz rozczarowanie wszelkimi reformami, które nic nowego nie wnoszą i nic nie zmieniają.

W tym miejscu przytoczę kilka faktów, aby uzmysłowić sobie obecną sytuację: w 2023 roku Kościół ewangelicki w Niemczech liczył około 18,6 mln członków, co stanowiło prawie 22 procent ludności. 24 procent ludności to katolicy. 43 procent niemieckiej ludności nie wyznaje żadnej religii, a 9 procent należy do innych wspólnot religijnych. Nie ma prawie roku, w którym nie odnotowano by nowych rekordowych wartości dotyczących odejść z Kościoła. W roku 2023 Kościół ewangelicki utracił ponad 380 tysięcy członków, w kolejnym 2024 roku 345 tysięcy członków, danych za rok 2025 jeszcze nie ogłoszono. Według szacunków Kościoła ewangelickiego w Niemczech odsetek osób nieprzynależących do żadnego Kościoła przekroczy w 2027 roku znacznie ponad 50 procent, stanowiąc tym samym absolutną większość ludności. Według tych samych szacunków nie widać w najbliższym czasie żadnych szans na odwrócenia tej tendencji.

W tych liczbach można dostrzec reakcje społeczne na uchybienia Kościoła, skandale związane z nadużyciami, utratę wiarygodności oraz niedostosowany do współczesnych realiów społecznych dogmatyczny konserwatyzm. W przypadku protestantów wyraża to jednak coś jeszcze: Kościół nie jest już postrzegany jako istotny i niezbędny dla własnego życia. Co zatem daje lamentowanie nad jego stopniowym rozpadaniem się, skoro i tak ma on coraz mniejsze znaczenie dla coraz mniejszej liczby ludzi? Dlaczego w ogóle interesować się Kościołem w nowoczesnym, zsekularyzowanym społeczeństwie?

Kościół jest wytworem społeczeństwa, ale jednocześnie działa w pełni autonomicznie. Na tym polega jego funkcja i szansa. Kościół nie jest państwem, nie jest partią polityczną ani organizacją pozarządową, ale miejscem wiary. Tym różni się od wszystkich innych instytucji społecznych. Jeśli Kościół chce przetrwać i nie stać się jedną z wielu organizacji, musi odzyskać odwagę, by realizować swoją specyfikę, uwidaczniać wiarę i przekazywać jej znaczenie właśnie społeczeństwu, które coraz mniej rozumie religię. Kościół nie jest jedyną instytucją, której struktura znalazła się w głębokim kryzysie. Również instytucje kulturalne, edukacyjne i, co jeszcze ważniejsze, prasa należą do zagrożonych obecnie instytucji. Tym pilniejszą sprawą jest walka o utrzymanie tych instytucji i wyostrzenie ich profilu, zamiast podporządkowywania ich panującemu obecnie duchowi czasu, co czyni je zbędnymi. W tym sensie Kościół powinien odnaleźć odwagę do wyznawania wiary chrześcijańskiej, odwagę do teologii i zaoferować społeczeństwu coś, czego jeszcze nie posiada. Mało kto będzie w stanie powstrzymać sekularyzację. Ludzie nadal będą odchodzić z Kościoła, a prognozowane liczby nie wróżą nic dobrego dla jego przyszłości. Niemniej jednak kapitulacja przed naporem społecznym jest niewłaściwą odpowiedzią. Kościół odchodząc od swoich fundamentalnych wartości i przekonań, traci swoją wiarygodność i autentyczność jako miejsce wyznawania i praktykowania religii. Gdy sam zaczyna zachowywać się w sposób niezgodny z duchem religii, którą ma obowiązek reprezentować, zaczyna funkcjonować w sposób ateistyczny i sprzeczny z podstawowymi zasadami wiary. Tymczasem jako strażnik i opiekun wiary nadal miałby coś do powiedzenia ludziom. Musi tylko odważyć się to zrobić.

Dlaczego utożsamiamy śmiech ze zdrowiem

"Śmiech to zdrowie", to bardzo popularne powiedzenie zna każdy Polak. Wypowiadamy go przy okazji lub bez okazji, podkreślając tym samym pozytywny wpływ śmiechu na nasze zdrowie. Śmiech to uniwersalny język, który łączy ludzi i buduje więzi społeczne, ale oprócz społecznej funkcji, śmiech przynosi również wiele korzyści zdrowotnych. Liczne badania naukowe potwierdzają, że regularne śmianie się przynosi wymierne korzyści dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Dlatego mówi się, że "śmiech to zdrowie" - bo jest to prosty i skuteczny sposób na poprawę samopoczucia i ogólnego stanu zdrowia.

Już w starożytnej Grecji uczony Demokryt dostrzegł lecznicze działanie śmiechu i stał się powszechnie znany jako „śmiejący się filozof”. Współcześnie badaniem prozdrowotnego działania śmiechu zajmuje się gelotologia. Gelotologia to fascynująca i wszechstronna dyscyplina zajmująca się śmiechem i jego zastosowaniami terapeutycznymi. Poprzez badanie fizjologicznych, psychologicznych i społecznych aspektów śmiechu, gelotologia przyczynia się do pogłębienia zrozumienia jego pozytywnego wpływu na zdrowie i samopoczucie. Dzięki szerokiej gamie zastosowań terapeutycznych gelotologia oferuje wiele możliwości wykorzystania śmiechu w celu promowania zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia społecznego. Liczne badania pokazują, że intensywny śmiech aktywuje procesy biochemiczne w organizmie, które mają pozytywny wpływ na ciało i duszę.

Dlaczego śmiech jest takim wspaniałym lekarstwem? Śmiech wprowadza organizm w stan pozytywnego stresu. Intensywny śmiech porusza 17 różnych mięśni twarzy. W całym ciele porusza się nawet do 300 mięśni. Podczas śmiechu przepona podskakuje w górę i w dół, oddech pogłębia się, a organizm jest lepiej zaopatrywany w tlen. Ruchy mięśni podczas śmiechu pomagają rozluźnić napięcie i pobudzają trawienie. Regularny śmiech rozszerza również naczynia krwionośne, obniżając w ten sposób ciśnienie krwi. To naturalny trening, który poprawia krążenie krwi i dotlenia organizm. Zmniejsza się odczuwanie bólu, a ponadto regularne śmianie się wzmacnia również układ odpornościowy, pomagając w walce z infekcjami i chorobami. Ponadto śmiech ma pozytywny wpływ na nasz nastrój. Wywołuje on wydzielanie endorfin, hormonów szczęścia, które redukują stres i poprawiają ogólne samopoczucie. Badania pokazują, że ludzie, którzy często się śmieją, są mniej podatni na depresję i lęki.

Mimo że nauka o śmiechu nadal budzi pewne wątpliwości, dotychczasowe badania nie wykazały żadnych szkodliwych skutków śmiechu. Nie ma więc żadnych przeciwwskazań, aby częściej się śmiać. Śmiej się intensywnie i często w ciągu dnia, a zrobisz wiele dla swojego dobrego samopoczucia i zdrowia. Świadomie szukaj sytuacji, które pobudzają do śmiechu i skupiaj się na małych i dużych radościach życia. W końcu serdeczny śmiech nie tylko jest zdrowy, ale także sprawia, że stajesz się sympatyczny dla innych ludzi.

Z okna pensjonatu w Bergen

Trudne tematy. Koniec ziemskiej wędrówki

W pewnym momencie życia każdy człowiek musi stawić czoła temu, co jest nieuniknione i przygotować się do śmierci. Podejmując za życia kroki przygotowawcze, ma możliwość zaplanowania swojego pogrzebu z wyprzedzeniem i pewność, że jego osobiste preferencje i wyobrażenia zostaną całkowicie lub w znacznej części uwzględnione. Jednocześnie może zapewnić bezpieczeństwo finansowe swoim bliskim, z góry regulując koszty pogrzebu. Takie środki zapobiegawcze pozwalają zrealizować dowolne życzenia i odciążyć bliskich w trudnym okresie.

Ludzie wybierają sobie formę pochówku, miejsce na cmentarzu, zamawiają płytę nagrobną oraz planują ze szczegółami, kto ma przemawiać, jakie pieśni będą śpiewane, jakie posiłki mają być serwowane na stypie – krótko mówiąc planują swój pogrzeb, jednocześnie narzucając innym, jak mają przeżywać żałobę i jak się zachowywać. Takie przygotowania wydają się sensowne i są przez specjalistów od ostatnich pożegnań nawet gorąco polecane.

Ja jednak, na przekór wszelkim radom i zaleceniom oraz mimo niewątpliwych i oczywistych zalet takich przygotowań, jestem kompletnie innego zdania: uważam mianowicie, że mój pogrzeb to nie moja sprawa. To jest rytuał dla żywych – ja będę już wtedy martwy. Dlatego nie chcę nikomu dyktować, czy ma wziąć udział, jak ma być ubrany, czy ma przenieść kwiaty i znicze, czy być tylko obecnym, czy ma płakać, czy się śmiać, jak ma mnie zapamiętać itd. Oczywiście warto o tym rozmawiać, ba nawet gorąco dyskutować z bliskimi. Należy także zatroszczyć się o zabezpieczenie finansowe. I nie jest to bynajmniej zwalanie organizacji pogrzebu na bliską osobę, bo choć może to być dla niej bardzo trudne, to jednak ten obowiązek może przynieś ze sobą także pozytywny aspekt: w tak trudnym czasie ma się poważne zadanie do spełnienia, które zmusza do pełnej koncentracji i które można wykonać wspólnie z innymi. Jest to coś, co robi się dla zmarłego, ale nade wszystko dla siebie oraz dla innych osób pogrążonych w żałobie. Pocieszenie i nadzieja należą się pozostałym przy życiu, a nie zmarłemu. I o tym nigdy nie powinno się zapomnieć.

Czy warto się samemu zamęczać myślami o jutrze? Jestem przekonany, że nie warto, ponieważ jutro samo się o siebie zatroszczy, najlepiej jak potrafi.