Głupota nie jest wynalazkiem naszych czasów. Towarzyszy człowiekowi od chwili, gdy ten po raz pierwszy uznał, że wie lepiej. Starożytni Grecy mieli na nią osobne słowo – amathia – i traktowali ją poważniej niż my dziś. Sokrates całe życie udowadniał Ateńczykom, że nie wiedzą tego, co im się wydaje, że wiedzą. Za tę przysługę podano mu cykutę. Głupota istniała więc zawsze, a jej ofiary – również.
Różnica polega na czymś innym. Przez tysiąclecia głupota była zjawiskiem lokalnym. Głupiec w starożytnym Rzymie mógł zirytować sąsiadów na forum, ale jego mądrości nie docierały do Kartaginy szybciej niż wóz z oliwkami. Średniowieczny samozwańczy prorok gromadził wokół siebie garstkę wyznawców w jednej wsi i tam kończył się jego zasięg oddziaływania. Ba, jeszcze sto lat temu człowiek, który nadal twierdził, że ziemia jest płaska, mógł co najwyżej zadziwić miejscowego proboszcza. Dziś ten sam człowiek ma pół miliona obserwujących i własny kanał. Bo głupota – sama w sobie wieczna i niezmienna – zyskała coś, czego nigdy wcześniej nie miała: infrastrukturę, algorytm, zasięg, przepustowość.
Przez całe stulecia głupota rozprzestrzeniała się jak ogień w drewnianej zabudowie – wolno, lokalnie, gaszona przez brak dróg i słabe połączenia. Dziś rozprzestrzenia się jak pożar w lesie podczas suszy: wystarczy iskra, jeden post, jedno nagranie, jeden "nie wierzę, ale udostępniam". I nagle płonie cały kontynent. Co gorsza, głupota zyskała coś, czego nie miała nigdy wcześniej: potwierdzenie. Kiedyś głupiec był sam ze swoją głupotą. Dziś znajduje tysiące takich jak on, którzy w ciągu kilku godzin utwierdzają go w przekonaniu, że jest nie tyle głupcem, ile prorokiem prześladowanym przez system. Głupota przestała być samotna. Stała się wspólnotą. Ruchem. Marką.
Nie chcę popadać w technofobię, bo to byłoby zbyt łatwe i zbyt naiwne zarazem. Bo nie sam internet jest winny. Internet to tylko rura – przerażająco szeroka rura. Winny jest nasz brak odporności na to, co przez nią płynie. Przez wieki wykształciliśmy mechanizmy obronne: redakcje, recenzje, autorytety, czas na zastanowienie. Wszystkie one działały jak filtry. Dziś filtry zniknęły, a czas – ten najważniejszy – skróciliśmy do zera. Udostępniamy, zanim pomyślimy. Komentujemy, zanim przeczytamy. Oburzamy się, zanim zrozumiemy.
Głupota – śmiem twierdzić – zawsze istniała i zawsze będzie istnieć, stanowiąc nieodłączny element ludzkiej kondycji; każda epoka wypracowywała jednak własne antidotum: jedni chronili się w bibliotekach, inni powoływali uniwersytety, jeszcze inni – paradoksalnie – ufali po prostu czasowi, który weryfikował sądy i ostudzał emocje. Naszym zadaniem nie jest wykorzenienie głupoty, bo to walka z wiatrakami. Naszym zadaniem jest odbudowanie filtrów – w sobie i wokół siebie. Bo wolność słowa bez odpowiedzialności za słowo to nie wolność. To po prostu głupota z megafonem, a megafon, jak wiadomo, ma dziś każdy i każdy może przez niego krzyknąć tak głośno, że zagłuszy własne myślenie.
I tu pojawia się puenta, którą trudno przyjąć ze spokojem: głupota rozprzestrzenia się szybciej niż mądrość nie dlatego, że jest silniejsza, ale dlatego, że jest prostsza. Mądrość wymaga niuansu, kontekstu, wątpliwości. Głupota wymaga jednego zdania i wykrzyknika. Mądrość mówi "to zależy". Głupota mówi "to oczywiste". A oczywistości podróżują szybciej niż jakiekolwiek złożone myśli – bo nie trzeba ich nosić, nie trzeba ich rozumieć, wystarczy je powtórzyć.
Różnica polega na czymś innym. Przez tysiąclecia głupota była zjawiskiem lokalnym. Głupiec w starożytnym Rzymie mógł zirytować sąsiadów na forum, ale jego mądrości nie docierały do Kartaginy szybciej niż wóz z oliwkami. Średniowieczny samozwańczy prorok gromadził wokół siebie garstkę wyznawców w jednej wsi i tam kończył się jego zasięg oddziaływania. Ba, jeszcze sto lat temu człowiek, który nadal twierdził, że ziemia jest płaska, mógł co najwyżej zadziwić miejscowego proboszcza. Dziś ten sam człowiek ma pół miliona obserwujących i własny kanał. Bo głupota – sama w sobie wieczna i niezmienna – zyskała coś, czego nigdy wcześniej nie miała: infrastrukturę, algorytm, zasięg, przepustowość.
Przez całe stulecia głupota rozprzestrzeniała się jak ogień w drewnianej zabudowie – wolno, lokalnie, gaszona przez brak dróg i słabe połączenia. Dziś rozprzestrzenia się jak pożar w lesie podczas suszy: wystarczy iskra, jeden post, jedno nagranie, jeden "nie wierzę, ale udostępniam". I nagle płonie cały kontynent. Co gorsza, głupota zyskała coś, czego nie miała nigdy wcześniej: potwierdzenie. Kiedyś głupiec był sam ze swoją głupotą. Dziś znajduje tysiące takich jak on, którzy w ciągu kilku godzin utwierdzają go w przekonaniu, że jest nie tyle głupcem, ile prorokiem prześladowanym przez system. Głupota przestała być samotna. Stała się wspólnotą. Ruchem. Marką.
Nie chcę popadać w technofobię, bo to byłoby zbyt łatwe i zbyt naiwne zarazem. Bo nie sam internet jest winny. Internet to tylko rura – przerażająco szeroka rura. Winny jest nasz brak odporności na to, co przez nią płynie. Przez wieki wykształciliśmy mechanizmy obronne: redakcje, recenzje, autorytety, czas na zastanowienie. Wszystkie one działały jak filtry. Dziś filtry zniknęły, a czas – ten najważniejszy – skróciliśmy do zera. Udostępniamy, zanim pomyślimy. Komentujemy, zanim przeczytamy. Oburzamy się, zanim zrozumiemy.
Głupota – śmiem twierdzić – zawsze istniała i zawsze będzie istnieć, stanowiąc nieodłączny element ludzkiej kondycji; każda epoka wypracowywała jednak własne antidotum: jedni chronili się w bibliotekach, inni powoływali uniwersytety, jeszcze inni – paradoksalnie – ufali po prostu czasowi, który weryfikował sądy i ostudzał emocje. Naszym zadaniem nie jest wykorzenienie głupoty, bo to walka z wiatrakami. Naszym zadaniem jest odbudowanie filtrów – w sobie i wokół siebie. Bo wolność słowa bez odpowiedzialności za słowo to nie wolność. To po prostu głupota z megafonem, a megafon, jak wiadomo, ma dziś każdy i każdy może przez niego krzyknąć tak głośno, że zagłuszy własne myślenie.
I tu pojawia się puenta, którą trudno przyjąć ze spokojem: głupota rozprzestrzenia się szybciej niż mądrość nie dlatego, że jest silniejsza, ale dlatego, że jest prostsza. Mądrość wymaga niuansu, kontekstu, wątpliwości. Głupota wymaga jednego zdania i wykrzyknika. Mądrość mówi "to zależy". Głupota mówi "to oczywiste". A oczywistości podróżują szybciej niż jakiekolwiek złożone myśli – bo nie trzeba ich nosić, nie trzeba ich rozumieć, wystarczy je powtórzyć.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz